Vanuit onze voortdurende wens om werkende professionals uitzonderlijke kansen te bieden om hun vaardigheden uit te breiden en regionale netwerken op te bouwen, hebben we onlangs een workshop boekbinden georganiseerd voor grafisch ontwerpers. De workshop vond plaats in de ruimte van Mophradat in Athene van 1 tot en met 5 december 2025, met deelname van Christina Skaf, Engy Mohsen, Louise Dib, Rietlanden Women’s Office, Sara Bouzgarrou, Siwar Krai(y)tem, Sofia Fahli en Valerie Arif.
De workshop, ontwikkeld en geleid door het Rietlanden Women’s Office (RWO), was een uitnodiging om verschillende ervaringen met het maken van boeken te delen, waarbij de nadruk specifiek lag op de overstap van ontworpen dubbelpagina’s naar fysieke objecten. Tijdens de workshop werd gekeken naar hoe de voorwaarden voor het maken van een boek in de ontwerpfase vorm krijgen, naar methoden om samen te ontwerpen, en naar de (beperkingen van) de hulpmiddelen die worden gebruikt voor het drukken, produceren en versieren, evenals naar het proces zelf.
Gedurende die vijf dagen lieten de deelnemers hun laptops even voor wat ze waren en gingen ze aan de slag met eenvoudige hulpmiddelen om te experimenteren met vormen van collaboratief ontwerpen. De beperkingen op het gebied van verspreiding inspireerden de groep om samen een geïmproviseerde publicatie te maken en te onderzoeken hoe deze zich zou kunnen ontwikkelen door deze in de woonplaats van elke ontwerper af te drukken.
Christina Skaf is een grafisch ontwerpster en art director, gevestigd in Beiroet. Haar werk bevindt zich op het snijvlak van drukwerkontwerp en -productie, uitgeverij, cultuurmanagement en alternatieve pedagogische benaderingen. Ze is medeoprichtster en mede-art director van Studio Kawakeb, een multidisciplinaire studio voor beeldende kunst die gespecialiseerd is in grafisch ontwerp, animatie en redactioneel ontwerp. In 2016 sloot ze zich aan bij de WARAQ Association, een door kunstenaars geleid non-profitinitiatief dat zich inzet voor de ondersteuning van grafische kunstpraktijken in de regio, en momenteel is ze programmamanager van TABAAN!, een publicatieplatform onder de vlag van WARAQ dat zich toelegt op samenwerking met kunstenaars om hedendaagse, contextgebonden en experimentele publicaties en drukwerk te ontwerpen en te produceren.
Engy Mohsen is onderzoekster, schrijfster en curator, wiens werk zich bevindt op het snijvlak van kunst, onderwijs en curatorenpraktijk. Haar onderzoek richt zich op para-institutionele kunstacademies, infrastructuren voor cultuursubsidies en de mobiliteit van kennis in de Arabische wereld, met bijzondere aandacht voor de manier waarop instellingen omgaan met taalkundige, politieke en economische beperkingen. Haar praktijk omvat zelf uitgegeven drukwerk, collectieve organisatievormen en door activisten gedreven samenwerkingsverbanden. Als grafisch ontwerper werkt ze samen met kunstenaars en wetenschappers aan de ontwikkeling van websites en visuele identiteiten. Engy is een van de oprichters en mederedacteur van K-oh-llective, een platform voor het delen van middelen onder kunstbeoefenaars in de Arabische wereld, en maakt deel uit van het curatorenteam van Les Complices*, een zelfgeorganiseerde, gemeenschapsgerichte ruimte in Zürich.
Louise Dib is een grafisch ontwerpster en cultuurwerkers met een opleiding in typografisch ontwerp. Haar benadering van ontwerp is geworteld in een dubbele interesse in visuele experimenten en maatschappelijk geëngageerde culturele projecten. Na in Parijs en Marseille te hebben gewerkt, verhuisde ze in 2016 naar Algiers, waar ze samen met Riad Hamed Abdelouahab de grafische ontwerpstudio Chimbo oprichtte. Binnen de studio ontwikkelt ze een transversale praktijk die redactioneel ontwerp, visuele identiteit, experimentele publicaties en artistieke workshops combineert. Momenteel werkt ze aan het samenwerkingsproject derja b derja, dat de rol van de trappen in Algiers onderzoekt door middel van stadswandelingen, kunst en publicaties.
Rietlanden Women’s Office (2018, Amsterdam) bestaat uit de grafisch ontwerpers Elisabeth Rafstedt en Johanna Ehde. Zij interesseren zich voor hedendaagse en historische methoden van collaboratief grafisch ontwerp. Samen maken ze de publicatiereeks MsHeresies, die gaat over het ornamentele in feministische samenwerking. Ze geven lezingen en gastcolleges over boekontwerp en typografie bij diverse instellingen in heel Europa en organiseren, samen met Phil Baber van The Last Books, de poëzievoordrachtsreeks Don’t Pay Your Rent.
Sara Bouzgarrou is een in Tunis gevestigde grafische kunstenares en kunstenaar met een achtergrond in culturele coördinatie en productie. Ze heeft een masterdiploma in interieurarchitectuur behaald aan de École des Beaux-Arts de Tunis en is tevens afgestudeerd aan de culinaire school L’Académie des Chefs in Tunis. Sinds 2017 runt ze Le 5015, een risograafdrukkerij in Tunis die werkt volgens een ruilmodel om de lokale gemeenschap te ondersteunen en erbij te betrekken. Haar interesses omvatten onafhankelijke grafische kunst, subversieve distributiemethoden, data- en voedselsoevereiniteit, permacultuur en intersectionele sociale rechtvaardigheid.
Siwar Krai(y)tem is een meertalige kunstenares, ontwerpster, illustratrice en onderzoekster die werkzaam is in zowel Beiroet als Amsterdam. Haar onderzoek en artistieke praktijk richten zich op meertaligheid en taal in tijden van verandering, waarbij ze thema’s als verbondenheid en vervreemding verkent. Ze maakt vaak gebruik van vormen zoals dagboekfragmenten, speelse spelletjes en kalenders. Ze studeerde af aan het tijdelijke programma ‘Disarming Design’ aan het Sandberg Instituut, dat zich richtte op de rol van kunst en design onder onderdrukkende systemen.
Sofia Fahli is grafisch ontwerpster, redacteur en muzikante en woont in Casablanca. Ze is de oprichtster van Atonale, een feministische uitgeverij en een ruimte voor redactioneel onderzoek, waar ze visuele identiteiten, redactionele projecten en scenografische concepten ontwikkelt voor culturele instellingen in Marokko en België. Als voormalig docent typografie en grafisch ontwerp maakt ze nu deel uit van een Marokkaans redacteurscollectief dat zich inzet voor het vormgeven en versterken van lokale redactionele praktijken. Daarnaast leidt ze het muziekproject GAOUTA, waarin ze cold wave in het Darija verkent en solo op het podium optreedt met drums.
Valerie Arif is een Egyptische grafisch ontwerpster en creatief directeur die gespecialiseerd is in branding, evenementidentiteiten en redactioneel ontwerp. Haar werk omvat zowel culturele als commerciële projecten. In 2021 lanceerde Valerie een project met de titel hair_folder, dat tot doel heeft om – voornamelijk via fotografie – in zeer brede zin over haar na te denken.